In volgende blogpost nemen we je mee naar de landbouw - 'de boerebuten'. Asbesttoepassingen vonden veelvuldig hun gebruik binnen de landbouw, omwille van de 'duurzame' eigenschappen van asbesttoepassingen. Vaak waren deze toepassingen goedkoop en makkelijk produceerbaar of brachten ze net een oplossing aan een probleem binnen de landbouw. Dat de hoeveelheid aan asbest aanwezig in onze landbouwbedrijven ook OVAM niet is ontgaan is duidelijk met de uitwerking van sectorondersteunende maatregelen om de hoeveelheid substantieel af te bouwen.
Veel voorkomende toepassingen binnen de landbouw.
1) Golfplaten
Je kan op de Vlaamse dorpswegen er niet naast kijken - Golfplaten daken op stallingen. Met Eternit als grote speler in de productie van golfplaten werd menig stal voorzien van een asbesthoudend golfplaten dak. Goedkoop, snel gelegd en gaat jaren mee. Vaak nog gebruikt om hier en daar een stal aan de gevels mee te bekleden in golfplaten. Ondertussen zijn de meeste daken in een bedenkelijke staat door de inwerking van zure regen op het cementbindmiddel. Over de jaren heen lost het cement stelselmatig op waardoor de asbestvezels (chrysotiel en soms crocidoliet) komen bloot te liggen en meespoelen met de regen of wegwaaien door de wind. In 1998 werd de productie en verwerking van asbestcement verboden in België met het stopzetten van de productie van asbesthoudende golfplaten tot gevolg. Toch kon de aanwezige stock nog tot 2001 gebruikt worden. Het is dus perfect mogelijk dat voor een stal gebouwd tussen 1998 en 2001 er asbesthoudende golfplaten werden gebruikt. Als alternatief werd gestart met de productie van niet asbesthoudende vezelcement golfplaten. Je kan deze herkennen aan het label dat is ingewerkt "NT" van new technologie. Persoonlijk heb ik de markering slechts 1 keer tegengekomen. Er zijn ook producenten die werkten met een kunststof draad in hun golfplaten als marker. Een eerste indicatie kan al zijn dat de golfplaten iets dikker zijn dan een asbesthoudende. De asbestvezels werkten als wapening voor de golfplaat en kon op die manier dunner gemaakt worden. Al is de dikte niet altijd een goeie referentie of sluitend bewijs.
2) Dakgoten
Naast de golfplaat werden ook dakgoten geproduceerd in asbestcement. Vaak betreft het asbestcement buizen die overlangs werden geslepen tot een dakgoot of specifieke gemaakt zoals op de foto. Deze toepassing komt niet zoveel voor, maar werd op een aantal inspecties toch vastgesteld. Aan de dakgoot kunnen de afleiders van het regenwater tevens ook bestaan uit asbestcementbuizen om het water verder te laten afvoeren door een riolering in asbestcement.
3) Wandelementen in asbestcement
Een toepassing die minder gekend is en makkelijk als beton kan beschouwd worden, zijn de holle prefabelementen in asbestcement die gebruikt werden als wandelementen voor de opbouw van een loods of stal of als tussenvloer en dakelementen. De elementen zijn vaak 10cm dik en zijn hol. Door het gebruik van asbestvezels konden de elementen terug lichter gemaakt worden dan hun betonnen varianten.
4) Vensterbanken
Ter hoogte van de raamopeningen werden vaak vensterbanken gebruikt uit asbestcement. Je kan ze herkennen aan hun afgebogen vorm. Soms werd er gebruik gemaakt van terracotta tegels als vensterbank, maar bij een beschadiging vervangen door een asbestcementplaat. Het blijft dus bij inspecties opletten naar variatie in uitvoering.
5) Ventilatieschouwen op het dak/doorvoer door de muur
Om de stal te ventileren werden doorheen het golfplaten dak verschillende schouwen gestoken. De schadelijke stoffen uit de stal konden via het schouweffect naar buiten afgevoerd worden. Een alternatief zijn de doorvoeren doorheen de muur in asbestcement waarop een buisventilator geforceerd de lucht naar buiten afvoerd.
6) Deurtjes en platen in asbestcement bij varkensstallen
Bij het fokken van varkens komt ammoniak vrij afkomstig van de mest en urine van de varkens. Ammoniak heeft een corrosieve werking met een snelle aantasting van de traditionele bouwmaterialen. Zo werd in het verleden vaak gekozen voor asbestcementtoepassingen (zuurbestendige eigenschap van asbestcement) die beter bestand zijn tegen de inwerking van ammoniak. Zo werden asbestcementplaten gebruikt voor de stalinrichting (varkensboxen) zoals de deurtjes van de boxen en de beplating errond. De voederbakken werden tevens vervaardigd uit asbestcement. Let wel dat ook deze toepassingen aangetast worden door de ammoniak en na jaren van inwerking erop ervoor kunnen zorgen dat het cementbindmiddel oplost en asbestvezels komen bloot te liggen met een verhoogd risico tot gevolg.
7) De pekelbak
In vroegere tijden werd voeding vaak gepekeld om langer te bewaren. Hiervoor werd gebruik gemaakt van een pekelbak. Tegenwoordig worden deze voornamelijk gemaakt uit kunststof, maar vroegere exemplaren werden gemaakt uit asbestcement.
8) Toepassingen rond de stookinstallatie
De stookinstallatie mag niet ontbreken. Vaak betreft het nog een ouder type waar de dichtingen nog vervaardigd zijn uit asbestkarton of in sommige gevallen uit pical (plaat op basis van kalk). Heel oude stookinstallaties kunnen ook een isolatiemantel hebben met asbesthoudend gips. Vaak gaat het hier om grotere installaties en komt dit niet zo vaak voor. De rookgassen van de stookinstallatie werden ook vaak naar buiten geleid door een asbesthoudende schouwbuis. Op onderstaande foto is de dichting positief bevonden als het plaatje net eronder (beiden losgebonden).
9) Asbestcementplaat als naambordjes
Eentje die we graag nog vermelden die weergeeft dat asbest allom gebruikt werd binnen de landbouw maar ook in het algemeen is een vaststelling die we maakten tijdens inspectie van een koestal waar de naambordjes van de koeien werd genoteerd op asbestcementplaten.
Dit is slechts een kleine greep uit het allom gebruik van asbesttoepassingen binnen de landbouw.
Alles start met een goeie inventarisatie
Elk bedrijf dat personeel te werk stelt dient reeds te beschikken over een asbestinventaris in kader van normaal gebruik. Dit is nodig om personeel te beschermen tegen de risico's van aanwezige asbesttoepassing. Wanneer werken worden uitgevoerd op een bedrijf dient een asbestinventaris opgemaakt te worden in kader van werken. Zo zal in kader van de werken destructief gekeken worden welke aanwezige asbesttoepassingen zullen vrijkomen of verwijderd dienen te worden in kader van de werken.
Heb je bijkomende informatie nodig hieromtrent kan je steeds contact opnemen met Studiebureau Verhulst - 0456 418 417 of stuur een mailtje naar kristof@studiebureau-verhulst.be
Verwijdering en subsidies voor de verwijdering van asbest
Vanuit de vlaamse overheid zijn verschillende steunmaatregelen voor de verwijdering van asbesttoepassingen binnen de landbouwsector.
1) Vlaamse ondersteuning voor land- en tuinbouw - asbestverwijdering asbestdaken (bron OVAM)
In 2021 ging het sectorprotocol voor de verwijdering asbestdaken in de land- en tuinbouwsector van start. Gespreid over verschillende aanmeldingsperiodes kunnen land- en tuinbouwers beroep doen op de inzamelaar die de OVAM aanstelde om de gedemonteerde asbestdaken bij landbouwers aan huis in te zamelen. Deze inzamelaar komt het asbestafval ophalen en brengt het naar een erkende stortplaats of afvalverwerker. De kostprijs van zo’n transport is in principe afhankelijk van de hoeveelheid afval dat wordt vervoerd, maar kan in veel gevallen zwaar doorwegen en is een extra kost ten opzichte van een asbestvrij dak. Daarom staat de OVAM in voor de financiering van de asbestmeerkost ten opzichte van een asbestvrij dak.
Sinds de start van het sectorprotocol lieten al 2.732 landbouwers hun asbestdak ophalen en nog 1744 staan op de planning. De sector verwijderde sinds de opstart van het sectorprotocol al 1.777.223 m² asbestdaken.
Het naar beneden halen van de golfplaten of -leien behoort niet tot de dienstverlening van de OVAM. De landbouwer kiest of hij zelf het dak demonteert, of dat hij een aannemer aanstelt om het dak naar beneden te halen.
Meer informatie kan je terugvinden op de website van OVAM: ovam.vlaanderen.be/ondersteuning-voor-land-en-tuinbouw
2) Fluvius - Premie asbestverwijdering van niet-verwarmde gebouwen bij plaatsen van zonnepanelen (bron OVAM)
Fluvius ondersteunt landbouwers met een premie voor asbestverwijdering van het dak op voorwaarde dat er op minimum 10% van oppervlakte zonnepanelen worden geplaatst. Belangrijk is dat het gaat over asbesthoudende materialen van de dakbedekking (vb. golfplaten, leien,…) of het onderdak en dat de asbestverwijdering uitgevoerd wordt door een aannemer. De aannemer moet de werken uitvoeren volgens de code van de goede praktijk ‘Veilig werken met asbestdaken en -gevels’ of de aannemer moet aangeven dat hij het asbestcharter heeft ondertekend.
Bovendien geldt er een meldingsplicht. Aannemers met werknemers zijn verplicht de werken te melden bij FOD WASO. Voor aannemers zonder werknemers geldt de aangifteplicht voor gevaarlijke werken 30bis bij de Sociale Zekerheid.
Studiebureau Verhulst
Zuidstraat 190 8480 Ichtegem
